Waarom oude pijn ineens terugkomt

Je denkt dat je iets een plek hebt gegeven. Je leven gaat verder. En dan gebeurt er iets waardoor een oud verdriet ineens weer verrassend dichtbij voelt. Hoe kan dat?

Wanneer verschillende verliezen zich in de loop van je leven hebben opgestapeld, kan een nieuwe gebeurtenis meer losmaken dan je op basis van die ene gebeurtenis zou verwachten. Een verlies van vandaag kan als het ware een deur openen naar pijn van vroeger. Dat wordt ook wel gestapelde rouw genoemd.

Dat betekent niet dat je iets verkeerd hebt verwerkt. En het betekent ook niet dat je terug bij af bent. Soms is er simpelweg een nieuwe ervaring die raakt aan een oude wond.

Rouw gaat over meer dan de dood

Bij rouw denken we vaak aan het overlijden van iemand van wie we houden. Maar rouw ontstaat bij veel meer vormen van verlies. Je kunt rouwen om een relatie die eindigt, een kinderwens die niet uitkomt, het verlies van werk, een vriendschap die verwatert of een toekomst die anders loopt dan je had gehoopt.

Ook een chronische ziekte kan veel verlies met zich meebrengen. Misschien kun je niet meer werken zoals je gewend was. Je lichaam voelt niet meer vanzelfsprekend als iets waarop je kunt vertrouwen. Spontaniteit maakt plaats voor plannen en doseren. Of je moet afscheid nemen van verwachtingen die je jarenlang over je toekomst had.

Al die ervaringen kunnen sporen achterlaten. Soms zijn die duidelijk voelbaar. Soms stop je ze weg en ga je door.

Wanneer een nieuw verlies een oude wond raakt

Niet iedereen verwerkt verlies op dezelfde manier. Soms is er ruimte om stil te staan bij wat er is gebeurd. Je praat erover, huilt, zoekt steun en probeert langzaam een nieuwe werkelijkheid te vinden. Maar soms lukt dat niet. Omdat het leven doorgaat. Omdat je moet werken, voor anderen moet zorgen of simpelweg niet weet hoe je met het verdriet om moet gaan.

Je kunt dan een manier vinden om het verlies draaglijk te maken. Je gaat door, richt je op andere dingen of probeert vooral sterk te zijn. Dat kan jarenlang goed lijken te gaan.

Tot er iets gebeurt wat aan het oude verlies raakt.

Een ziekenhuisbezoek kan bijvoorbeeld gevoelens van een eerdere moeilijke periode oproepen. De zwangerschap van iemand anders kan onverwacht verdriet over een onvervulde kinderwens naar boven brengen. Het verlies van werk kan gevoelens van onzekerheid raken die al veel ouder zijn. En wanneer je door een ziekte afhankelijker wordt van anderen, kan dat iets aanraken van een eerdere ervaring waarin je je machteloos voelde.

De aanleiding is nieuw, maar het gevoel kan veel ouder zijn.

Een voorbeeld uit mijn eigen leven

Ik herken dit zelf heel sterk. Toen ik de diagnose MS kreeg, verwachtte ik vooral dat ik moest leren omgaan met deze ziekte. Wat ik niet had verwacht, was dat er ook oud verdriet naar boven zou komen.

Ik heb twee miskramen gehad. Daarna lukte zwanger worden niet meer. Destijds heb ik dat verdriet vooral weggestopt. Er werd gezegd dat een miskraam heel vaak voorkomt en dat het iets normaals is. Natuurlijk wist ik dat het niet mijn schuld was, maar ergens voelde het daardoor ook alsof ik niet te verdrietig mocht zijn. Als iets zo vaak gebeurt, lijkt er weinig ruimte om er uitgebreid bij stil te staan. Dus ging ik verder.

Ik ging harder werken. Werk werd mijn manier om bezig te blijven en niet te veel stil te staan bij wat ik voelde. Niet bewust als strategie, maar achteraf zie ik dat het wel zo werkte. Zolang ik doorging, hoefde ik niet echt te voelen.

Tot MS ervoor zorgde dat werken steeds moeilijker werd en uiteindelijk niet meer ging. Mijn klachten namen niet alleen mijn werk weg, maar ook de manier waarop ik jarenlang met moeilijke gevoelens was omgegaan. Ineens was er veel meer tijd en ruimte. En in die ruimte kwam dat oude verdriet weer naar boven.

Dat vond ik verwarrend. Wat hadden mijn miskramen te maken met mijn diagnose? Inmiddels begrijp ik het beter. Beide ervaringen raakten aan verlies, machteloosheid en het moeten loslaten van een toekomst die ik voor mezelf had gezien. De MS was een nieuw verlies, maar raakte tegelijkertijd aan een veel oudere pijn.

Waarom voelt het soms zo heftig?

Wanneer een nieuwe gebeurtenis meerdere lagen van verlies raakt, kan je reactie veel groter zijn dan je zelf begrijpt. Misschien denk je: Waarom ben ik hier zó verdrietig om? Het gaat toch alleen om dit?

Maar het gaat misschien helemaal niet alleen om dit.

Je reactie kan bestaan uit het verdriet van vandaag én uit gevoelens die eerder geen ruimte hebben gekregen. Dat kan verklaren waarom een ogenschijnlijk kleine gebeurtenis je ineens diep raakt. Niet omdat je overdrijft, maar omdat er meer meespeelt dan je op dat moment ziet.

Dat inzicht kan helpen om met meer mildheid naar jezelf te kijken.

Je bent niet terug bij af

Een van de lastigste dingen aan oude pijn is misschien wel het gevoel dat je opnieuw begint. Je dacht dat je het had verwerkt en ineens is het verdriet er weer. Alsof al die jaren waarin je verder bent gegaan niets hebben betekend.

Maar zo werkt rouw niet.

Rouw is geen rechte lijn met een duidelijk begin en einde. Sommige verliezen blijven onderdeel van je levensverhaal. Je kunt er jarenlang weinig last van hebben en er op een later moment opnieuw door geraakt worden. Niet omdat je teruggaat, maar omdat je leven inmiddels veranderd is en je vanuit een ander perspectief naar hetzelfde verlies kijkt.

Misschien begrijp je nu beter wat het met je heeft gedaan. Misschien is er nu wel ruimte voor emoties waar die er toen niet was.

Je kunt gelukkig zijn en toch rouwen

Misschien is dat wel een van de belangrijkste dingen om te weten over gestapelde rouw: verschillende gevoelens kunnen naast elkaar bestaan.

Je kunt dankbaar zijn voor je leven en verdriet hebben om wat je bent kwijtgeraakt. Je kunt gelukkig zijn met je partner en tegelijkertijd rouwen om een kinderwens die niet is uitgekomen. Je kunt houden van je leven zoals het nu is en toch verlangen naar hoe het vroeger was.

Dankbaarheid maakt verdriet niet ongeldig. Verdriet maakt je niet ondankbaar.

Het ene hoeft het andere niet weg te drukken.

Wat kun je doen als oude pijn weer naar boven komt?

Misschien begint het met niet meteen proberen om het gevoel weg te krijgen. Vraag jezelf eens af: waar gaat dit verdriet eigenlijk over?

De aanleiding kan iets van vandaag zijn, maar misschien raakt het ook aan iets van vroeger. Waar doet dit gevoel je aan denken? Wat ben je eerder kwijtgeraakt? Is er een overeenkomst tussen wat je nu ervaart en wat je toen voelde?

Je hoeft daar niet direct een antwoord op te hebben. Soms is het al waardevol om te erkennen dat een reactie ergens vandaan komt.

En misschien hoef je oude pijn ook niet helemaal ‘op te lossen’. Sommige gebeurtenissen worden onderdeel van je verhaal. Je kunt ze een plek geven zonder dat ze voorgoed verdwijnen.

Misschien hoeft de pijn niet weg

We praten vaak over verwerken alsof verdriet uiteindelijk helemaal weg zou moeten zijn. Alsof je iets afsluit en er daarna nooit meer door geraakt wordt.

Maar misschien is verwerken iets anders. Misschien betekent het vooral dat je kunt erkennen wat er is gebeurd en welke betekenis het voor je heeft gehad. Dat je het niet meer hoeft weg te duwen of te doen alsof het er niet is.

Ik merk dat ik mezelf tegenwoordig een andere vraag stel. Niet alleen: waarom raakt dit me zo? Maar ook: wat wordt hier nog meer geraakt?

Dat verschil heeft me geholpen.

MS confronteerde me met een nieuw verlies, maar gaf me tegelijkertijd de ruimte om naar een oud verlies te kijken dat ik jarenlang had weggestopt. Dat was pijnlijk. Maar het betekende ook dat ik eindelijk kon voelen wat er destijds nauwelijks ruimte had gekregen.

Misschien herken jij dat ook. Misschien is er iets waarvan je dacht dat het allang achter je lag, maar dat via een omweg ineens weer voelbaar wordt.

Dat betekent niet dat je terug bij af bent.

Misschien betekent het juist dat je nu op een plek bent waar er ruimte is om te voelen wat er toen nog niet gevoeld kon worden.

Veerkracht betekent voor mij niet dat oude pijn nooit meer terugkomt. Het betekent dat ik, als die pijn zich opnieuw meldt, kan zeggen: ik zie je. Ik begrijp nu beter waar je vandaan komt. En ik hoef je niet meer weg te duwen.

Dat is ook veerkracht.

Liefs Stephanie ♡

Herken jij je in dit verhaal en wil je er iets over kwijt? Dat kan en mag altijd. Voel je vrij om hieronder een reactie achter te laten.